• 4 Eylül 2018, Salı 08:55

Aydın'ın markası tarihi SALI PAZARI

Asırlardır kentlerin merkezinde kurulan ana pazarlar günümüzde o şehrin adıyla anılan önemli günleridir.

Tire pazarı, Aydın gibi Salı günü, Ödemiş'te Cumartesi günleri kurulan pazarı, kentlerin ortak geleneği ve buluşma merkezleridir.

Artık şehirlerin büyümesiyle neredeyse her semtte ve Hafta’nın her gününde bir semt pazarı kuruluyor ise de, ilk akla gelen ve bilinen asırlık ana pazarlarıdır.

Aydın da bugün de kurulan Salıpazarı bu kentte bilinen en eski ve 100 yılı aşan geleneksel ana pazarıdır.

Kuruluş tarihi tam olarak bilinmese de, bir asırdan daha fazla kurulan Salı Pazarı’na Efeler ilçesinin tüm köylerinden ve hatta Çine İncirliova ve Köşk ile Germencik gibi ilçelerinden de satıcılar erken saatlerde gelip yerlerini alırlar.

Aydın'da Efeler ilçesinde Salı Pazarı ilçenin Zafer, Veysipaşa, Ramazanpaşa ve Mesudiye mahallelerine yayılan ve sayıları bini aşan seyyar satıcılar ile dolar taşar.

Yazın sabah erkenden sabah 6 gibi yerlerini alan üretici köylüler, genelde Zafer ilkokulu karşısı ara sokaklarında, Kasaplar hali içinde ve yan sokaklarında ve Ticaret Odasının bulunduğu 1929 sokak üzerinde tezgâh açarlar.

Özellikle erkenden satılıp tükenen yoğurt, kesik kaymak satın almak için, köylülerin devamlı müşterileri erkenden salı pazarına yola düşerler.

Pazarda yok yok, mevsimine göre, kestane, kuru incir, kuru biber, kuru patlıcan, ceviz, portakal, limon, kereviz, pırasa, pancar, ıspanak, tarhana, zeytin yağı, köy peynirleri, ve tüm yeşillikler hepsi taze taze…! Hem de en ucuzu ..!

Salı sabahı saat 9 gibi Büyükşehir belediyesinin mobil aracından çoğu ilçelerde gelenek haline gelen pazar duası okunduktan sonra, pazar öğleye doğru kalabalıklaşmaya başlar.

Aydın'ın diğer ilçelerinin de ana pazar günleri, Efelerdeki Salıpazarı gibi yerleşik ve büyük pazarlarıdır.

Bunlardan Nazilli ve Çine ile Germencik Perşembe pazarı, İncirliova Cuma Pazarı, Söke Çarşamba Pazarı, Karacasu ve Güzelçamlı Pazartesi pazarı, ilçelerinin en büyük pazarlarıdır.

Pazarlarda satıcılar aynı zamanda, alıcıdırlar.

Pazarda sattıklarından kazandıklarıyla ekmek, un, temizlik malzemeleri satın alıp köylerine götürürler.

Eskiden salı pazarına develerle ve at ve katırlarla köylerden, Paşayaylası’ndaki bahçelerden gece yarısı başlayan ulaşım, günümüzde pazara gelenlerin sıkça kullandığı cip denilen yeşil eski, uzun veya kısa belli arazi araçları ile ulaşımlarını sağlamaktadırlar.

 

Aydında her Salı günü kurulan pazara yakın Veysipaşa, Köprülü mahallerinde park etmiş Jeepler Aydının vazgeçilmez görüntüsüdür.

Eskiden binek hayvanları ile sabah erkenden yollara koyulan köylüler artık hayvanların yerini tutan 40-50 yıllık ciplerinden vazgeçemiyorlar.

Amerikan askeri aracı olarak en eskisi 1969 modelinden başlayarak günümüze dek halen kullanılan cipler uzun ve kısa belli olarak iki ayrı tipi mevcut.

Genelde Aydının Konuklu, Kalfaköy, Dağeğmiri, gibi dağ köylerinden yol konforu aramadan arazi vitesli ve istenildiğinde dört çeker kullanılan bu araçlar yıllardır köylülerin vazgeçilmesi ve olmazsa olmazı.

En kötü yol koşullarında ve en ağır yükleri ancak bu araçlarla taşıyabildiklerini belirten köylüler bu cipleri için, "bizim köylerimizde ulaşımı ancak bu araçlarla sağlayabiliyoruz. Taksilerin gidemediği bozuk ve engebeli yolları ancak bu araçlar çıkabiliyor. Yaylada ve dağlık arazilerimize ancak bu araçlarla ulaşabiliyoruz. Nerdeyse dededen toruna miras kalan bu araçlar sağlamlıkları nedeniyle çok tercih ediliyor." dediler.

Salı pazarının bir diğer değişmez taşıtı da taş arabalarıydı.

Devasa iki tekerliği üzerinde, katana atların çektiği bu konforsuz arabalar, eskiden alışverişini yapan ve aynı mahallede oturanlar tarafından, ortaklaşa kiralanır, ağır file ve sepetler ile kendileri de, üzerine biner ve evlerine kadar giderlerdi.

Salı pazarının tarihine ilişkin araştırmalarımızda en erken fotoğrafların 1955 yılında dönemin Aydın belediye başkanı İsmet SEZGİN zamanında ulaşılabilmektedir.

Bu fotoğraftaki Aydın belediye zabıtaları Pazarın düzenleyicisi ve denetleyicileridir.

Eskiden Belediye Çavuşu denilen Pazar zabıtasının en ünlüsü ve esnafın korkulu rüyası Kızıl Tevfik lakaplı Ömer Tevfik Tekin idi. Sırasıyla Necati Özmen, sert bakışıyla ve kararlığıyla Mümtaz Uçmaklı, Kadir Kırmızı unutulmaz Belediye çavuşlarıydı

Daha önceki eski yıllara ait belge ve fotoğraf varsa da, muhtemelen belediye kayıtlarında yer alabileceği tahmin edilmektedir.1994 yılında Aydın belediyesinin ESKO' ya taşınması sırasında bazı belgeler maalesef çöp depolarında görülmüş ve bazı duyarlı kişiler tarafından toplananlar elde mevcuttur.

 

İşgaliye adı altında kullanılan pazar alanının yüzölçümüne göre ödenen rüsum karşılığı her hafta üreticiler ve manavlar ilçe pazarlarında da sergi açmaya devam ediyorlar bugünde.

Salı pazarının bir bölümü ise hasır pazarı olarak bilinen pazar yeridir.

Teknolojinin henüz emeklediği 70'li yıllarda, Şevketiye köyünde üretilen ince şeritli en kaliteli sık dokulu hasırlar günümüzde Alihan oğlu İsmail bey türbesi karşısında yerlere serilir ve müşterilerini beklerdi.

Bugün halılara yenik düşerek artık pazara hasır gelmez oldu.

1930’larda Ramazanpaşa cami minaresinden görüntülenen siyah beyaz karelerde görüldüğü gibi o yıllarda da Salı Pazarı hala günümüzdeki gibi, aynı yerinde Veysipaşa mahallesi ile Doğu Gazi Bulvarı üzerinde kurulmuştur.

Yine 1930’lu yıllarda satıcı çocuklar kapalı tablalarında köylerden gelenlere sabah simidi satarak küçük yaşta harçlıklarını çıkarırlardı.

Salı Pazarı içinde kalan bakkal dükkânları ise en şanslılarıydı. Salı günü sokaklarında kurulan pazara gelen satıcılar tüm alışverişlerini en yakınındaki bu dükkânlardan yapar, köylerine götürürlerdi.

Ancak açık pazarlar salı günleri zaten yetersiz olan şehir trafiğini daha da artan trafikle adeta bir çıkmaza neden olmaktadır.

2017 yılından itibaren şehirlerde açık pazar yerinin yasaklanacak olmasıyla, tüm pazarlar kapalı pazar yerlerine taşınması yasal zorunluluk olacaktır. Bugün Söke, Didim, Çine, Kuşadası ve Nazilli gibi ilçelerde kapalı Pazar yerleri ile sorun çözülmüşken, Efeler ilçesinde var olan Fatih ve Efekent Kapalı Pazar yerlerinin boş kaldığı yıllara inat her gün açık Pazar manav olarak işlevini sürdürmesi ihtiyaçtır.

Çünkü aydın artık Büyükşehir olarak alışılmadığımız büyüklüğe koşuyor.

Yazın sıcağından, kışın soğuk ve yağışından, hem pazarcılar, hem de pazardan alış veriş yapanlar, çok haklı olarak zulme dönüşen Salı Pazarı’ndan oldukça fazla yakınmaktadırlar.

Bu nedenle 1955 yılında açılan ve bugün yıkılan, Nazilli köprübaşındaki eski minibüs santral garaj yerinin arsasına kaloriferli asansörlü klimalı içinde restoran ve tuvaletleri bulunan çok katlı ve modern bir pazar yeri yapılması konuştuğumuz satıcılar ve pazara çıkan Aydınlıların ortak beklentisidir.

Umarım Efeler Belediyesi bu talebe ilgisiz kalmayacaktır.

 

MEHMET ÖZÇAKIR

AYDIN ESKİ ESERLERİ SEVENLER DERNEĞİ BAŞKANI

mehmetozcakir@hotmail.com

P.K:110 EFELER – AYDIN

GSM : 0542.7608691

ÖNEMLİ NOT: Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir.

Bugün için kayıtlı nöbetçi eczane bilgisi bulunamadı.
15 / 8 Bulutlu
Yarın: 16/9 Sağanak yağışlı