Aydın Asliye Ticaret Mahkemesi, 10 Aralık günü gerçekleşen duruşmada Söke’de faaliyetlerini sürdüren pamuk çırçır fabrikası işletmesi Rebitaş Tarım Gıda Hayvancılık İnşaat Sanayi A.Ş. hakkında konkordato talebinin reddine karar verdi. Mahkeme aynı gün yapılan duruşmadaysa Nazilli’de kuru incir ihracatı işi yapan sektördeki dev isimlerden Sante Gıda Sanayi Ve Ticaret A.Ş, Yob Gıda Pazarlama Tarım Ürünleri İhracat İthalat Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi ile Hatice Baysal, Yaşar Oğuz Baysal ve Murat Aksüyek hakkındaysa 10 Aralık 2025-10 Aralık 2026 tarihleri arasında 1 yıl süreyle kesin mühlet kararı verilmesini kararlaştırdı. Alacaklıların kararın ilan edildiği 15 Aralık gününden itibaren 7 günlük kesin süre içinde dilekçeyle mahkemeye dosyasına itiraz ederek, konkordato mühleti verilmesini gerektiren bir hal bulunmadığına delilleriyle birlikte ileri sürerek konkordato talebinin reddini isteyebilecekleri de bildirildi.
Aydın’da geçtiğimiz aylar da kuru incir ihracatı yapan bazı firmaların borçlarının uzatılması, borcundan indirim yapılması veya muhtemel iflastan kurtulmaları amacıyla konkordato ilanı talepleri de gündemde yer ederken, ihracatçılarının son dönemde iyiden iyiye ekonomik darboğaz içerisine girmesi büyük dikkat uyandırdı. Aydın’da 10’dan fazla ülkeye kuru incir ihracatı yapan sektörün öncü markalarından Sante Gıda’nın, ihracatta patlak veren aflatoksin sorunu nedeniyle girdiği finansal çıkmazdan kaynaklı olarak geride kalan Eylül ayında da 3 aylığına konkordato başvuru yaptığı bilinirken, zorlu geçen sezonun ardından gözler diğer incir ihracatçıları için de 2026’ya çevrildi. Konuyla ilgili olarak Aydın Hedef Gazetesi’ne değerlendirmelerde bulunan Aydın Ticaret Odası Başkanı Fevzi Çondur, Avrupa Birliği’nin toksin konusundaki tutumunu eleştirdi.
“AFLATOKSİN SIKINTISI VAR”
Kuru incir ihracatında faaliyet gösteren firmaların, özellikle Avrupa’dan gelen ödemelerde yaşanan gecikmeler nedeniyle finansal sıkıntı yaşadığını belirten Çondur, “Toksindeki geri dönüşlerden dolayı ödeme ile alakalı bu senaryolar yaşanabiliyor. Konkordatonun amacı zaten şu, firma alacağını tahsil edemediği için borçlarını ödemediğini beyan ediyor. Bu bir nevi borçları öteleme metodu gibi çünkü alacağını alamamak sebebinden dolayı. Kuru incirde de benim bildiğim konkordato ilan eden iki tane firma vardı. Onun sebebi dediğimiz gibi, Avrupa'daki ödemelerin geri dönüşleri zamanında yetişmediği için o yüzden buradaki ödemelerin erteleme, mahkeme kararı da erteleme talep ediliyor. Konkordato geçmiş borçlara ait erteleme yapar. Yani o firmalar şu anda, biliyorsunuz onlara da kayyum atanıyor. Konkordato ilan eden şirketin kayyumu hali hazırda yeni kesilen faturaları ödemekle mükellef. Sadece geçmiş borçların ödemesiyle ilgili bir erteleme söz konusu oluyor. Mesela geçtiğimiz yılki alacakları yüzünden konkordato ilan eden bir ihracatçı firma bu sene şimdi aldığı malları ödemek zorunda. Yani şimdi aldığı malları erteleyemiyor. Geçtiğimiz sezonda biliyorsunuz aflatoksin sıkıntısı vardı. Bu sene de var. Bununla alakalı konkordato ilan eden de benim iki tane bildiğim firma var. Onlar da alacaklarının gecikmelerinden dolayı borçların ertelenmesini talep ediyorlar. Mahkeme uygun gördüğü için konkordato kararı verdi” dedi.
“AB’DE SIKINTI YAŞIYORUZ”
AB’nin toksin limitleri konusunda oldukça katı uygulamalar benimsediğini dile getiren Çondur, "Aflatoksinliği bir şekilde halledebiliyoruz. Yani bu şöyle söyleyeyim, bu mikotoksinlerin hepsi yani aflatoksin, okratoksin, alternaria toksin, bunların temel sebebi yılın aşırı kurak ve aşırı sıcak olması. Yani bu mantar diyeyim, kurak ve sıcak yıllarda kendini savunmaya almak adına çok hızlı bir şekilde üreme yapıyor. Yani normal yağışlı yıllarda veya normal sıcaktan gittiği yıllarda anormal bir üreme yapmıyor. Dediğim gibi kurak ve çok sıcak yıllarda aşırı hızlı bir şekilde üreme yaptığı için özellikle geçtiğimiz sene ve bir önceki yılda yani bu sene ve bir önceki yılda bununla ilgili büyük sıkıntılar yaşadık. Biz konuyu Avrupa Birliği'ndeki müşterilerimize de anlatıyoruz. Neden kaynaklandığını. Bakanlığımıza da anlatıyoruz ama sonuçta toksin zararlı mı? Zararlı. Bunda hem fikiriz. Buradaki Avrupa Birliği'nin limiti bizde 10 ppb'ye kadar aflatoksinle, 8 ppb’ye kadar da okratoksinde limitleri var. Bu limitlerin şöyle anlatayım sizlere. Amerika Birleşik Devletleri’nde bu limit 20 mesela. Yani şimdi atıyorum Rusya bu toksine hiç bakmıyor. Arap ülkeleri bakmıyor. Çin bakmıyor. Yani bu Avrupa Birliği konuda çok hassas. Bizim de ihracatımızın hemen hemen yarısı Avrupa Birliği'nin olduğu için bu sıkıntıyı yaşıyoruz. Biz Avrupa'daki kodekse kadar, kodeksin de bununla alakalı yani özellikle kurak ve sıcak yıllarda kodekste bir esnetilme yapılmasının talebinde bulunduk. Bakanlığımıza da bunu söyledik. Bir de bir ironik bir kısım daha var. Mesela İtalya, Türkiye'den giden incirde bu toksin kontrollerini yapıyor ama İspanya'da ve Yunanistan'dan aldığı incirler de bu kontrolü yapmıyor. Avrupa Birliği kendi içinde bu kontrolleri hiç yapmıyor. Ama Türkiye'den giden tüm malların güya yüzde 30'unu yapmakla mükellefler ama yüzde 80'ine kadar da kontrol ediyorlar Türkiye'den gidenleri. Yani bu iş biraz da siyasi, bunu da söyleyebilirim. Biraz siyasi nedenleri de var” diye konuştu.
“SAHİP ÇIKMAYA ÇALIŞIYORUZ”
Aydın’ın yalnızca Türkiye’nin değil, dünyanın en büyük incir üretim merkezlerinden biri olduğunu hatırlatan Çondur, “Biz Aydın olarak biliyorsunuz sadece Türkiye'nin değil, dünyanın en büyük incir üreticisiyiz. Bu özellikle de spesifik bir ürünümüz. Çünkü inciri ABD'de de üretmeye çalıştılar. Ama başarı sağlayamadılar. Bu klima sadece bizim bu Ege'de de biliyorsunuz Aydın'la İzmir'in arasında bir klima hattı var. O hatta yetişen bir mahsul. O yüzden sahip çıkmaya çalışıyoruz. Ama tabii şartlar her zaman el vermiyor. Mesela fındıkta daha önce toksin problemleri vardı. Biz bunu da anlattık. Fındıkta nedense İtalyan bir firma geldi Türkiye'den. Türkiye'nin en büyük fındıkçısı oldu firmayı satın aldı. Birden toksin kontrolünü onda bire düşürdüler. Yani böyle siyasi şeyler de olabiliyor yani. O yüzden bizim yapabileceğimiz ne var? Bizim yapabileceğimiz aflatoksinde elleçlemeyi çok iyi yapmamız gerekiyor. Ama okratoksin gözle görünebilen bir şey değil. O işin sonunda çıkıyor. Analizde sadece laboratuvar ortamında görülebiliyor. Onu da görmek imkansız. Yani böyle yıllarda üreticiyi destekleme adına sorunlu olan yıllarda devlet eliyle bir alım yapılabilir. Bu önemli bir adım olur. Çünkü zaten üretimimiz yaklaşık bu sene 70 bin ton civarında gerçekleşecek. Bunun 60 bin tonu ihracata gitse, o ihracatın da yarısı Avrupa olsa, 30 bin ton Avrupa'ya mal gidecek. O 20 bin tonu da evet garantörüm. Yani hiç kimse almazsa, ben alırım bu malı yerde bırakmam derse üreticiye çok büyük bir güven olur” ifadelerini kullandı.
