Aydın Hedef Gazetesi Muhabiri Kevser Dayan'ın haberine göre; Aydın, Batı Anadolu Fay Hattı üzerinde yer alan ve birinci derece deprem kuşağında bulunan iller arasında yer alıyor. Biz de yapay zekaya ‘Aydın’da olası bir depremde senaryo nasıl olur?’ sorusunu sorduk. Yapay zekanın verdiği detaylı bilgiler dikkat çekerken, depremin nasıl büyük hasarlara neden olacağını gözler önüne serdi. Yapay zekanın senaryosuna göre 10 binden fazla kişi olası depremde evsiz kalabilir.
AYDIN’DA 6.5 – 7.2 BÜYÜKLÜĞÜNDE DEPREM
Olası Aydın depreminde en çok etkilenecek ilçelere değinen yapay zeka, “Aydın, Türkiye'nin aktif deprem kuşaklarından biri olan Büyük Menderes Graben Sistemi üzerinde yer alır. Bu nedenle olası bir depremde oluşabilecek etkileri aşağıdaki başlıklarla detaylandırabiliriz:
Menderes Fayı veya Aydın Fay Zonu üzerinde 6.5 - 7.2 büyüklüğünde bir deprem.
Derinlik: 10-15 km arası, sığ odaklı bir deprem olması muhtemel.
Süre: 20-35 saniye arası şiddetli sarsıntı.
En riskli ilçeler: Aydın merkez (Efeler), Nazilli, Söke, Germencik, Kuyucak, İncirliova ve Didim.
En büyük yapı stoku riski: Özellikle Efeler merkezinde 1999 öncesi yapılmış çok katlı binalar.
Eski, denetimsiz binalarda ağır hasar, çökme ve can kaybı olabilir. Yeni yapılan TOKİ konutları ve son dönem yapıların bir kısmı daha dayanıklı olabilir.
Ana yollar, köprüler ve alt geçitlerde göçmeler, yarıklar olabilir. Aydın-İzmir otoyolunun bazı kesimleri trafiğe kapanabilir.
Şebeke borularında kırılmalar, elektrik direklerinde devrilmeler, deprem sonrası 24-48 saatlik süreyle kesintiler beklenebilir. Aydın Devlet Hastanesi ve ADÜ Hastanesi'nin bazı bölümleri tahliye edilebilir.
Tahmini senaryo (AFAD verileri ve benzer deprem örneklerine göre):
6.8 büyüklüğünde bir depremde yaklaşık 300 ile 700 arası can kaybı, 2 bin, 5 bin arası yaralı,10 binden fazla kişi evsiz kalabilir.
İkincil afetler ortaya çıkabilir. Elektrik kontağından kaynaklı küçük çaplı yangınlar. Özellikle kırsal bölgelerde toprak kaymaları. Büyük Menderes havzasındaki bazı barajlarda risk oluşabilir.
İlk yardım ve kurtarma: Yerel AFAD, UMKE, itfaiye ve gönüllü sivil toplum kuruluşları ilk 6 saatte sahada olacak. Spor salonları, okul bahçeleri ve çadır alanları geçici barınma için kullanılacak.
Özellikle çocuklar ve yaşlılar üzerinde uzun süreli etki bırakabilir. Tarım, turizm ve hizmet sektörlerinde ciddi ekonomik kayıplar yaşanabilir. Deprem sonrası bazı vatandaşlar geçici veya kalıcı göç kararı alabilir” dedi.
TEPKİLER NASIL OLACAK?
Ülke genelinde nasıl bir ses uyandıracağına da değinen yapay zeka, “Büyük bir Aydın depremi, sadece yerel bir afet değil; ülke çapında siyasi, sosyal ve ekonomik yansımaları olacak bir olaydır. Bu senaryoyu da detaylandırarak ele alalım:
Hükümetin ilk tepkisi, Cumhurbaşkanı ve İçişleri Bakanı hemen kriz masasını toplar, AFAD koordinasyonuyla bölgeye ilk ekipler yönlendirilir. Eğer can kaybı çok yüksekse, 1-3 günlük milli yas ilan edilebilir. Sağlık, Ulaştırma, Aile, Enerji ve Çevre Bakanları Aydın’a gelir, kriz koordinasyon merkezleri kurulur. Eğer deprem çok yıkıcıysa ve sosyal düzen bozulursa, Aydın ve çevre iller için geçici OHAL (Olağanüstü Hal) ilan edilebilir.
Muhalefet partileri, iktidarı hazırlıksız yakalanmakla suçlar. Yardımların gecikmesi, müteahhitlerin sorumluluğu, imar affı gibi konular gündeme taşınır. Siyasiler arasında polemik, "Rant için imar affı çıkaranlar bu ölümlerin sorumlusudur" tarzı sert çıkışlar olabilir. İktidar ise “gün siyaset yapma günü değil, birlik olma günüdür” vurgusu yapar.
Ulusal medya televizyonlar 7/24 canlı yayın yapar, sahadaki dramı aktarır. Bazı kanallar hükümeti desteklerken bazıları yardım eksikliklerini gündeme getirir. Sosyal medyada, #AydınDepremi, #YardımAydın’a gibi etiketlerle yardım kampanyaları başlatılır. “Nerede bu devlet?”, “Barınamıyoruz”, “Çocuklar aç” gibi başlıklarla tepkiler yükselir.
Yabancı ülkelerden destek gelmeye başlar. Avrupa Birliği, ABD, Azerbaycan, Katar gibi ülkeler yardım teklif eder. NATO ya da AB sivil savunma birimlerinden destek ekipleri gelebilir. Türkiye’nin afet yönetimi dünya basınında da mercek altına alınır.
Depremin ertesi günü Borsa İstanbul düşüşe geçebilir, döviz artabilir. Gıda, konut ve enerji piyasasında fiyatlar dalgalanabilir. Yerel seçim ya da genel seçim sürecindeyse, deprem, seçmenin kararını büyük ölçüde etkiler. Afet yönetimi başarısız görülürse, iktidar oy kaybedebilir. Başarılı kriz yönetimi yapılırsa güven tazelenir.
Devlete ve kurumlara karşı güven azalabilir. Özellikle gençler ve aileler başka şehirlere yönelir. Toplumsal dayanışma ilk günlerde güçlü olur; ancak yardımlar gecikirse öfkeye dönüşebilir” şeklinde aktardı.
