26 Şubat 1992 tarihinde Azerbaycan’ın Hocalı kasabasında yaşanan katliam, Karabağ Savaşı sırasında sivillere yönelik en büyük saldırılardan biri olarak tarihe geçti. Kadın, çocuk ve yaşlıların hedef alındığı bu olay, uluslararası insan hakları örgütleri tarafından da kapsamlı bir şekilde belgelenmiştir.

26 Şubat 1992’De Ne Oldu

Hocalı Katliamı nedir?

Hocalı Katliamı (Azerice: Xocalı soyqırımı), 26 Şubat 1992’de Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ bölgesindeki Hocalı kasabasında Ermeni güçleri ve 366. Motorize Piyade Alayı tarafından gerçekleştirilen sivillere yönelik toplu katliamdır. Resmî Azerbaycan verilerine göre 613 sivil hayatını kaybetmiş, 106’sı kadın, 83’ü çocuk olmak üzere yüzlerce kişi yaralanmış ve 1.275 kişi rehin alınmıştır.

İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Memorial İnsan Hakları Merkezi, olayı Dağlık Karabağ işgali sonrası gerçekleşen en büyük sivil katliam olarak tanımlamaktadır. Katliam, yalnızca askeri bir strateji değil, aynı zamanda bir intikam eylemi olarak kayıtlara geçmiştir.

Arka plan: Hocalı neden hedef alındı?

Hocalı, Karabağ Savaşı sırasında stratejik öneme sahip bir kasabaydı. Hankendi ile Ağdam’ı bağlayan yolun üzerinde bulunması ve bölgedeki tek havalimanına yakın olması, Ermeni güçleri için kritik bir hedef olmasını sağladı.

1991 sonlarına doğru kasaba, Ermeni ablukası altına girdi. Karayolu tamamen kapanmış, helikopter ulaşımı da 20 Kasım 1991’de bir saldırıyla engellenmişti. Savaş öncesi kasaba sürekli bombardımana maruz kaldı, elektrik ve gaz hizmetleri kesilmişti.

Katliamın detayları

25 Şubat’ı 26 Şubat’a bağlayan gecede, Hocalı kasabası 3 tarafı kuşatılmış ve giriş-çıkışlar kapatılmıştır. Azerbaycan kaynaklarına göre:

  • 613 kişi öldü

  • 487 kişi ağır yaralandı

  • 1.275 kişi rehin alındı

  • 150 kişi kayboldu

Cesetler üzerinde yapılan incelemelerde yakma, göz oyma ve kafa kesme gibi vahşetler görüldü. Hamile kadınlar ve çocuklar da bu saldırılardan nasibini aldı.

Monte Melkonyan’ın gözlemleri, olayın aynı zamanda intikam amacı taşıdığını ortaya koymaktadır. Hocalı’dan kaçan siviller, çevredeki tepelere sığınmaya çalışırken Ermeni güçleri tarafından hedef alınmıştır.

Hocalı Katliamı

Uluslararası tepkiler

  • İnsan Hakları İzleme Örgütü Hocalı’yı “Dağlık Karabağ’daki en büyük sivil katliam” olarak tanımladı.

  • Azerbaycan Parlamentosu 1994’te katliamı soykırım olarak ilan etti.

  • Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi, Ermenilerin 19. yüzyıldan bu yana Azerilere karşı işlediği suçların tanınması gerektiğini vurgulayan bir bildiri yayımladı.

  • Kaliforniya Eyalet Alt Senatosu (2009) ve Meksika Cumhuriyet Senatosu (2011) Hocalı’yı soykırım olarak tanıdı.

Bu tepkiler, katliamın sadece bölgesel değil, uluslararası hukuk ve insan hakları açısından da ciddi bir olay olduğunu göstermektedir.

Hocalı Katliamı’nın mirası

Hocalı, sadece bir kasabanın yok edilmesi değil, aynı zamanda sivil hayatına yönelik acımasız bir saldırının sembolü oldu. Olay, Azerbaycan halkının hafızasında ve uluslararası toplumun insan hakları raporlarında canlılığını korumaktadır.

Bugün Hocalı, barış, adalet ve uluslararası farkındalık çağrısı olarak hatırlanmakta, mağdurların aileleri adalet talebiyle anmalar düzenlemektedir. Katliamın belgelenmiş olması, hem tarihsel hafıza hem de gelecekte benzer trajedilerin önlenmesi için kritik öneme sahiptir.

Muhabir: Eylül Baysal