Yükseköğretimde yeni bir dönemin kapısı aralanıyor. YÖK Başkanı Ersin Özvar, bazı üniversite programlarının kontenjanlarının düşürüleceğini açıkladı. Kararın yalnızca istihdam verilerine değil, öğrencilerin beklentileri ve yönelimlerine göre alındığı vurgulandı. Peki hangi bölümlerin kontenjanları azaltıldı, üniversitelerde kontenjanlar neden düşürülüyor?
Yükseköğretimde yeni planlama dönemi
Türkiye’de yükseköğretim sistemi, son yılların en kapsamlı planlamalarından biriyle karşı karşıya. Yükseköğretim Kurulu, üniversite kontenjanlarını yeniden şekillendirerek hem eğitim kalitesini artırmayı hem de mezunların iş gücü piyasasındaki karşılığını güçlendirmeyi hedefliyor.
YÖK Başkanı Ersin Özvar, yapılan düzenlemelerin “mekanik bir daraltma” olmadığını özellikle vurgularken, öğrencilerin tercih eğilimlerinin ve programların doluluk oranlarının bu süreçte belirleyici rol oynadığını ifade etti.
Kontenjanları azaltılacak bölümler hangileri?
YÖK tarafından yapılan açıklamaya göre, kontenjan azaltımı özellikle mezun sayısı ile istihdam dengesi zayıflayan alanlarda yoğunlaşıyor. Bu kapsamda hem devlet hem de vakıf üniversitelerinde bazı bölümlerde düşüşe gidilecek.
Kontenjanı azaltılacak bölümler arasında öne çıkan alanlar şunlar:
-
Hukuk
-
Psikoloji
-
Eczacılık
-
Diş Hekimliği
-
Mimarlık
Bu bölümler, son yıllarda yüksek mezun sayısına ulaşmasına rağmen iş gücü piyasasında aynı oranda karşılık bulamayan alanlar arasında gösteriliyor. YÖK, bu alanlarda arz-talep dengesini yeniden kurmayı amaçlıyor.
Ön lisans ve açıköğretimde dikkat çeken düşüş
Kontenjan düzenlemesi yalnızca lisans programlarıyla sınırlı değil. Özellikle iş piyasasında karşılığı zayıflayan bazı ön lisans programları da bu planlamadan etkilenecek.
Ayrıca açıköğretim programlarında son yıllarda belirgin bir düşüş yaşanıyor. 2020 yılında 166 binin üzerinde olan açıköğretim kontenjanı, 2025 itibarıyla 98 bin seviyesine geriledi. Toplam yükseköğretim kontenjanları içindeki açıköğretim payı yüzde 54’ten yüzde 40’a düşerken, YÖK önümüzdeki beş yıl içinde bu oranın yüzde 30’un altına çekilmesini hedefliyor.
“Öğrenci talebini yok sayan programlar sürdürülemez”
YÖK Başkanı Özvar, kontenjan azaltımıyla ilgili en net mesajını öğrenci talepleri üzerinden verdi. Öğrencilerin tercih etmediği, doluluk oranı düşük programların uzun vadede başarı şansı olmadığını belirten Özvar, bu durumun hem akademik hem de ekonomik açıdan sorun yarattığını söyledi.
Özvar’a göre, yalnızca geleneksel alışkanlıklarla sürdürülen bölümler, yükseköğretim sisteminde kaynak israfına yol açıyor. Bu nedenle kontenjan planlamasında gençlerin beklentileri ve kariyer hedefleri artık daha belirleyici olacak.
Kontenjanlar neden azaltılıyor?
Yapılan düzenlemelerin arkasında üç temel gerekçe öne çıkıyor.
Öğrencilerin yönelimleri değişti
Yeni kuşak öğrenciler, klasik meslek tanımlarının ötesinde, teknoloji ve dijital odaklı alanlara yöneliyor. YÖK, tercih verilerini analiz ederek doluluk oranı düşen programlarda kontenjanları azaltma yoluna gidiyor.
İstihdam dengesi korunmak isteniyor
Mezun sayısının istihdam olanaklarının çok üzerine çıktığı bölümlerde kontenjanların korunması, işsizlik sorununu derinleştiriyor. YÖK, mezun–istihdam dengesini gözeterek kontenjanları daha sürdürülebilir seviyelere çekmeyi amaçlıyor.
Eğitim kalitesine odaklanılıyor
Kontenjanların azaltılması, yükseköğretime erişimi sınırlamak için değil, eğitim kalitesini yükseltmek için planlanıyor. Daha az öğrenciyle daha nitelikli eğitim verilmesi, akademik altyapının güçlendirilmesi hedefleniyor.
Geleceğin mesleklerine alan açılıyor
Kontenjanların azaltıldığı alanlara karşılık, yeni ve yükselen meslek gruplarına yönelik programların destekleneceği belirtiliyor. Yapay zeka, büyük veri, siber güvenlik, dijital teknolojiler ve yazılım odaklı bölümler, YÖK’ün öncelikli alanları arasında yer alıyor.
Bu alanlara yönelik yeni programlar açılırken, mevcut kontenjanların da artırılması planlanıyor. Böylece öğrencilerin mezuniyet sonrası iş bulma ihtimali daha yüksek alanlara yönlendirilmesi amaçlanıyor.
Vakıf üniversitelerine net mesaj
YÖK Başkanı Özvar, vakıf üniversitelerine de açık bir çağrıda bulundu. Güncelliğini yitirmiş, öğrenci ve istihdam karşılığı zayıf programların tasfiye edilmesi gerektiğini belirten Özvar, bu alanların yerine çağın ihtiyaçlarına uygun bölümlerin açılmasını beklediklerini ifade etti.
Bu yaklaşımın, yükseköğretim sisteminin tamamında kaliteyi yukarı çekeceği görüşü hâkim.
Üniversite adayları için ne anlama geliyor?
Kontenjan azaltımı, üniversite adayları açısından daha bilinçli tercih yapma zorunluluğunu beraberinde getiriyor. Rekabetin bazı bölümlerde artması beklenirken, geleceğin mesleklerine yönelik alanlarda yeni fırsatlar oluşacağı öngörülüyor.
Uzmanlara göre bu süreç, yalnızca üniversite sayısını değil, mezunların niteliğini de ön plana çıkaran yeni bir yükseköğretim anlayışının habercisi.
