Menteşeoğulları Beyliği döneminde 1404 yılında İlyas Bey tarafından inşa ettirilen ve Türk-İslam mimarisinin nadide eserlerinden olan tarihi İlyas Bey Camii ve Külliyesi, restorasyon sonrasındaki koruma anlayışındaki bazı hataları yeniden gündeme taşıdı. Didim’de 1955 yılında yaşanan depremin ardından Balat köyünün taşınmasıyla cemaatsiz kalan ve uzun yıllar atıl durumda bekleyen tarihi cami için ilk adımı, köylülerin ve muhtarlığın girişimiyle Söke’nin köklü firması Söktaş Tekstil Sanayi ve Ticaret A.Ş. atmıştı. Tarihi yapının 1905 yılında büyük dedeleri hayırsever Hacı Halil Paşa tarafından restore ettirildiğini öğrenen Kayhan ailesi, ata mirasına sahip çıkarak 2005 yılında Aydın Vakıflar Bölge Müdürlüğü ile 20 yıllık sponsorluk protokolü imzalamıştı.
Protokolün ardından titizlikle yürütülen projeler doğrultusunda, İlyas Bey Camii ve külliyesindeki medreseyle imaret odalarını kapsayan geniş çaplı restorasyon çalışmalarıysa 2007-2012 yılları arasında gerçekleştirildi. SÖKTAŞ’ın üstlendiği örnek proje, Avrupa’nın kültürel mirasını korumayı misyon edinen prestijli kuruluşu Europa Nostra tarafından "tarihi yapıtların onarımı ve korunması" kategorisinde ödüle layık görülerek taçlandırıldı.
“İlk İşleri Cemaati Olmayan Camiye İmam Atamak Oldu”
Ancak restorasyonun tamamlanmasının ardından Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredilen tarihi külliyenin mevcut durumu, gelinen noktada koruma bilincinin yetersizliğini bir kez daha gözler önüne serdi. Projede büyük emeği geçen isimlerden olan Aydın Sökeli ünlü İş İnsanı Kayhan, yapının devir sonrası uğradığı ilgisizlikle ilgili olarak sosyal medya platformu X hesabından dikkat çeken açıklamalar yaptı. Kayhan konuya ilişkin açıklamasında, “Milet Antik Kenti içerisindeki İlyas Bey Camisi’ni ve külliyesini çok büyük maddi ve manevi fedakarlıklarla restore ettik (SÖKTAŞ). Europa Nostra ödülünü kazandı bu iş. Vakıflara devredildi ve ilk işleri cemaati olmayan camiye imam atamak oldu. Bugün içinde koyunlar otluyor ve restorasyon öncesine dönüş yolunda. Yerebatan farklı olmaz bence” ifadelerini kullandı.
Tarihi mirasın aslına uygun şekilde yaşatılması yerine işlevsel olarak kaderine terk edilmesi, büyük kayıp olarak değerlendirilirken, ödüllü külliyenin restorasyon öncesindeki harap günlerine geri dönme tehlikesi bölge sakinlerince de bir süredir endişelere neden olmaya başladı.
Gözler İş İnsanı Kayhan’ın açıklamaları sonrasında, Avrupa ödüllü külliye için gerek Aydın Valiliği ve gerekse de Vakıflar Genel Müdürlüğünce atılacak adımlara çevrildi.
