Cumhuriyetin ilk dönemlerine ait bazı arşiv belgeleri üzerindeki gizliliğin kaldırılmasıyla birlikte, 1935 yılına ait dönemin istihbarat raporlarındaki Aydın’a ilişkin veri büyük dikkat uyandırdı. Gizliliği kaldırılan ve kamuoyunda benzerlerinin de irtica raporu olarak tanımlandığı belgede yer alan bilgiye göre, o dönem Aydın'ın Köşk nahiyesinde kanun ve nizamlarına aykırı vaaz verdiği saptanan din görevlisi hakkında yasal işlem başlatıldığı gün yüzüne çıktı.
“Rakı İçenler Kafirdir” Vaazı Rapor Edildi
Arşiv belgesinde yer alan resmi ifadelere göre olay, Aydın Vilayeti'nin Köşk nahiyesine bağlı Akça köyünde yaşandı. Köyde hocalık yapan ve kayıtlarda adı Halil İbrahim olarak geçen kişinin, verdiği vaazlar sırasında, “Rakı içenler kafirdir” şeklinde ifadeler kullandığı rapor edildi. Söz konusu ifadeler nedeniyle Halil İbrahim adlı hoca hakkındaysa tahkikata başlandığına da resmi belgede yer verildi. O dönem söz konusu din görevlisi hakkında başlatılan soruşturmanın akıbeti arşiv kayıtları ışığında tam olarak netliğe kavuşmazken, irtica raporu olarak nitelendirilen belgede farklı illerdeki ‘Laiklik’ ilkesine aykırı bir dizi eylem de listelendi.
Aynı Belgede ‘Kütahya ile Maraş’ Da Var!
Aydın ile ilgili raporun yer aldığı belgede, aynı dönemde Kütahya ve Maraş vilayetlerinde de benzer şekilde halkı hükümet aleyhine kışkırtarak, Soyadı Kanunu ile Cumhuriyet kanunları aleyhine söylemlerde bulunan kişilere karşı devletin titizlikle takip süreci yürüttüğü ve ilgilileri adliyeye sevk ettiği de görüldü.
Gizliliği kaldırılan belge, 1930’lu yıllarda Cumhuriyet idaresinin devrim kanunlarını koruma konusundaki kararlılığını tüm yönleriyle gözler önüne sererken, kamuoyunda da dikkat çekici bulundu.
