Diyet yapanların en çok konuştuğu, hatta sabırsızlıkla beklediği kavramlardan biri “cheat day”dir. Türkçeye “kaçamak günü” olarak çevirebiliriz. Haftanın altı günü disiplinli beslenip bir günü tamamen serbest bırakmak, kulağa ilk başta cazip gelir. “Tüm hafta çabaladım, bir gün ödülü hak ettim” diye düşünülür. Ancak işin gerçeği bu kadar basit mi?
Cheat day’in mantığı şudur: Metabolizma sürekli aynı şekilde beslenmeye alışırsa yavaşlar, bir gün yüksek kalori almak metabolizmayı şaşırtır ve hızlandırır. Kağıt üzerinde mantıklı görünebilir. Fakat vücudumuz tek bir günle hızlanıp yavaşlayacak kadar basit bir sistem değildir. Asıl belirleyici olan, haftalar ve aylar boyunca kurulan denge ve sürekliliktir. Üstelik çoğu zaman “kaçamak günü” ölçüyü kaçırmaya çok müsaittir. O gün, pizza, hamburger, tatlı, fast food ve şekerli içeceklerin peş peşe tüketildiği bir maratona dönüşebilir. Birkaç saatte binlerce kalori almak mümkün. Hal böyle olunca, altı gün boyunca verilen emeğin dengesi tek günde bozulabiliyor. Bazı kişilerde bu durum “nasıl olsa bozdum” psikolojisine yol açıp diyeti tamamen bırakmaya bile sebep olabiliyor. Aslında sorun “kaçamak” yapmak değil, kontrolü kaybetmek. Çünkü hepimiz insanız, canımız tatlı ya da pizza isteyebilir. Önemli olan bu isteği yönetebilmek. İşte burada cheat day yerine “cheat meal” yani “kaçamak öğün” devreye giriyor. Haftanın bir günü bütün gün sınırsız yemek yerine, haftada bir veya iki kez sevdiğiniz yiyeceği öğününüze eklemek çok daha mantıklı. Mesela pazar günü öğle yemeğinde pizza yemek ya da hafta içi akşam küçük bir dilim tatlıyla kendinizi ödüllendirmek, hem ruhen rahatlatır hem de metabolizmayı zorlamaz. Bir başka önemli nokta ise suçluluk duygusu. Diyet sürecinde kaçamak yapmak, bazen kişide büyük bir pişmanlık yaratabiliyor. Halbuki bu sürecin en sağlıklı şekilde devam edebilmesi için yiyeceklerle iyi bir ilişki kurmak gerekir. “Yasak” kelimesi, genelde daha fazla istek yaratır. Ama bilinçli ödüller, diyeti sürdürülebilir hale getirir.
Cheat day kavramı popüler olsa da sanıldığı kadar masum değildir. Gerçekten işe yarayan şey, dengeli ve sürdürülebilir bir beslenme düzenidir. Kaçamak gününü tüm kontrolü kaybedilen bir maratona çevirmek yerine, planlı küçük ödüllerle devam etmek çok daha sağlıklıdır. Unutmayın, diyet bir dönemlik sıkı bir yarış değil, yaşam boyu sürecek sağlıklı alışkanlıkların adıdır. Sağlıklı günler dilerim!