Türkiye’de vergide adalet tartışmaları, 2026’da yürürlüğe girecek yeni düzenlemeyle yeniden alevlendi. 9 Eylül 2025 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı’na göre, büyükşehirlerde nüfusu 30 bini aşan ilçelerdeki esnaf artık basit usulden çıkıp gerçek usule geçecek.
Bugün Gelir İdaresi verilerine göre 814 bin kişi basit usulde vergilendiriliyor. Yani her 10 gelir vergisi mükellefinden neredeyse 2’si bu grupta. Bunların büyük kısmı KDV’den, gelir vergisinden ve geçici vergiden muaf. Yıllık vergi katkıları sembolik düzeyde kalıyor.
TÜİK’in 2024 ADNKS verileri gösteriyor ki İstanbul’un tüm ilçeleri, Ankara’nın merkez ilçeleri, İzmir’in neredeyse tamamı ve Bursa, Antalya, Adana, Gaziantep gibi büyükşehirlerin nüfusu 30 bini aşan ilçeleri bu kapsama giriyor. Basit usuldeki mükelleflerin en az %60’ının bu ilçelerde faaliyet gösterdiğini varsayarsak, yaklaşık yarım milyon esnaf doğrudan etkilenecek. Bu sayı, yalnızca bir idari değişiklik değil, aynı zamanda Türkiye’nin vergi tabanında büyük bir kayma demek.
Türkiye’nin vergi gelirlerinin yaklaşık %65’i dolaylı vergilerden (KDV, ÖTV) geliyor. Yani zengin de fakir de aynı vergiyi ödüyor. Gelir vergisinin toplam içindeki payı ise sadece %15 civarında.
Bu tabloda, basit usuldeki 800 binden fazla mükellefin neredeyse hiç gelir vergisi ödememesi ciddi bir adaletsizlik yaratıyor. Çünkü bu muafiyetin faturası diğer mükelleflere çıkıyor: ücretlilere, bordrolulara, gerçek usulde faaliyet gösteren işletmelere.
Sorun şu: Eğer bu düzenleme gerçekten vergiyi tabana yaymak ve herkesin gücü oranında katkı yapmasını sağlamak için yapılıyorsa, desteklenmeli. Ama eğer asıl amaç bütçe açığını kapatmak için yeni bir vergi grubu yaratmak ise, o zaman bu düzenleme esnafı “kurban” haline getirecek.
Çünkü aynı anda büyük sermaye gruplarına vergi afları, teşvikler ve muafiyetler devam ederse, bu düzenleme sadece küçük işletmelerin sırtına yeni bir yük bindirmekten öteye gitmeyecek.
Basit usulün kaldırılması tek başına ne adalet sağlar, ne de haksızlık. Asıl mesele, yeni yükümlülük altına giren yüzbinlerce esnafın ödediği verginin bütçe adaletine mi, yoksa bütçe açığına yama olmaya mı gideceği.
Türkiye’nin sınavı burada:
- Eğer vergi sistemi tepeden tırnağa adaletli hale getirilirse bu düzenleme doğru bir adım olur.
- Ama mevcut ayrıcalıklar korunurken küçük esnafa yeni yükler bindirilirse, bu düzenleme sadece yeni kurbanlar üretir.